MM2010 op pad voor onderzoekstafels

De basis voor diagnose en onderzoek van kanker. 

Het Josephine Nefkens Instituut is het onderzoekinstituut van het Erasmus MC Daniel den Hoed Oncologisch Centrum, kortweg: het JNI van de Daniel. Daar wordt onder andere onderzoek gedaan naar borstkanker, kanker van darm, prostaat, blaas, hersenen, en kiemceltumoren.

Het onderzoek wordt vooral gedaan op weefsels die afkomstig zijn van tumoren van patiënten die worden behandeld voor kanker. Zo kunnen kenmerken van de tumoren die in het laboratorium worden aangetoond direct in verband worden gebracht met hoe de tumor zich zal gedragen in de patiënt. Hoe kwaadaardig is de kanker precies? Zal hij snel uitzaaien, en waarheen? Hoe zal de kanker reageren op de behandeling? 

De patholoog is de medisch specialist die de weefsels onderzoekt die de chirurg bij de operatie heeft weggesneden. De patholoog bekijkt en beschrijft de weefsels nauwkeurig en selecteert de gebieden waar microscopisch onderzoek van moet gebeuren om een diagnose te stellen. Als dat mogelijk is zonder het stellen van de diagnose in gevaar te brengen, zal hij een deel van het weefsel bestemmen voor wetenschappelijk onderzoek. Dit werk, het zogenaamde uitsnijden van de weefsels, doet de patholoog aan een onderzoektafel.

De ideale onderzoektafel is in hoogte verstelbaar, heeft een perfecte belichting en afzuiging en is gemakkelijk schoon te maken. Verder is hij uitgerust met digitale dicteerapparatuur en digitale camera’s, met aansluiting op het intranet, voor de beschrijving en het fotograferen van de weefsels in de verschillende stappen van de bewerking. De tafel heeft een videoverbinding met de operatiekamers, waardoor de chirurg met de patholoog kan meekijken als moet worden beoordeeld of de chirurg al het kankerweefsel heeft weggenomen.

Deze ideale tafel staat niet in het JNI, terwijl er vier van nodig zijn voor optimale diagnostiek en voor het verzamelen van weefsels voor wetenschappelijk onderzoek. Voor het zoeken naar die kenmerken die precies voorspellen hoe deze kanker zich zal gaan gedragen bij deze patiënt. Dan wordt het mogelijk precies de behandeling in te stellen die deze ene patiënt nodig heeft. Dat heet “personalized medicine”.

De opbrengst van de MaartenMemorial 2010 zal worden gebruikt voor de aanschaf van deze ideale onderzoektafels, waar het stellen van de diagnose en het wetenschappelijk kankeronderzoek begint.

Met vriendelijke groet,

Wolter Oosterhuis Wetenschappelijk directeur Dr. Daniel den Hoed

Michael den Bakker over de MaartenMemorial toen en nu

Wat heeft onderzoek opgeleverd tussen de 1e en de 6e MM?

Mij is gevraagd om een stukje te schrijven over het onderzoek in de laatste vijf jaar. Dit is geen gemakkelijke opdracht. Onderzoek is een tijdrovende bezigheid die eigenlijk nooit gelijk resultaat oplevert. Voordat wetenschappelijk onderzoek zich terug vertaalt in een merkbaar resultaat spreek je eerder over een periode van 10-20 jaar in plaats van 1-5 jaar. Zelfs als er een nieuw medicijn tegen kanker is ontdekt duurt het jaren voordat dit door alle testen heen is en gebruikt mag worden. Maar dat is geen reden om te denken dat het onderzoek geen zin heeft, integendeel! De veranderingen in onze normale cellen en weefsels die ten grondslag liggen aan het ontstaan van kanker zijn extreem complex en er zijn uiterst ingewikkelde technieken nodig om deze te bestuderen.

Waarom is onderzoek nodig?
Ten eerste is onderzoek nodig om een diagnose te kunnen stellen. Een duidelijk voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld leukemie. In de cellen van de verschillende soorten leukemie zijn kenmerkende genetische afwijkingen aanwezig die tegenwoordig standaard bepaald worden om de juiste vorm van leukemie te kunnen vaststellen. Deze genetische afwijkingen zijn zonder uitzondering ontdekt door “basaal” wetenschappelijk onderzoek.

Ten tweede is onderzoek nodig om behandelingen te kunnen vinden voor specifieke vormen van kanker. In het verleden kregen bijna alle kankerpatiënten dezelfde behandeling, tegenwoordig is het veel meer toegespitst op de soort kanker en zelfs op de patiënt zelf. Zelf ben ik gespecialiseerd in o.a. longkanker. In het verleden dachten we dat er één soort longkanker was, tegenwoordig weten we dat er vele verschillende soorten zijn. Hoewel deze onderverdeling van longkanker al enkele jaren bekend was, werden er in de medische praktijk maar twee soorten onderscheiden (kleincellig en niet kleincellig); één soort werd in principe met chirurgie behandeld (niet-kleincellig) en de andere met chemotherapie (kleincellig). Later bleek, door wetenschappelijk onderzoek, dat er binnen de groep van niet kleincellig longkanker verschillende soorten aanwezig waren die dudielijk van elkaar verschilden en die ook een andere gevoeligheid hadden voor bepaalde medicijnen. De techniek waarmee de gevoeligheid voor dit medicijn bepaald wordt is nu vanuit het wetenschappelijk onderzoekslaboratorium verhuisd naar het routinelaboratorium. Ongewijfeld zal er in de toekomst een verdere verfijning komen van de diversiteit aan soorten longkanker met ook verschillende gevoeligheden voor verschillende medicijnen.

Wat merken jullie nu eigenlijk van het onderzoek van de afgelopen 5 jaar? Moeilijk te zeggen, maar één ding is zeker, het heeft zeer zeker resultaat opgeleverd, al is het voor een patiënt niet altijd gelijk te zien; Wetenschap verrichten zijn kleine stapjes nemen op een lange weg en vaak zie je pas hoe ver je bent gekomen als je na verloop van tijd achterom kijkt en niet teveel fixeert op de weg die je nog te gaan hebt...

Onderzoek vindt plaats achter de schermen en is niet zichtbaar, maar is o zo belangrijk. Helaas kost onderzoek ontzettend veel tijd en dus ook ontzettend veel geld. Als er geen geld is kan het zijn dat een onderzoek wordt stopgezet, dit wilt u toch niet? Mijn vraag is dan ook, blijf au.b. het onderzoek steunen, want “kanker raakt iedereen!”

Hartelijk dank voor jullie bijdrage aan de MaartenMemorial. De bijdrage van de MaartenMemorial is een grote steun voor ons kankeronderzoek.

Prof.dr. Michael den Bakker
Erasmus MC-Daniel den Hoed Oncologisch Centrum

Wolter Oosterhuis over MaartenMemorial 2006

Op 4 augustus 2003 overleed Maarten van Sten op de leeftijd van 27 jaar in de Daniel den Hoed kliniek. Hij heeft echte vrienden die de herinnering aan hem levend houden. Als monument voor Maarten en zijn passie voor sportauto's organiseren Koen Verhagen, Yvo Tuk en Sebastiaan Schreijen nu al voor het vierde jaar de MaartenMemorial Raise for Life. Patiënten en verzorgend personeel krijgen de unieke gelegenheid om een dag lang op te gaan in de fascinatie van Maarten: de wereld van de sportauto. Hoogtepunt is een aantal snelle ronden op het circuit van Zandvoort. Met hun enorme inzet en creativiteit hebben Koen, Yvo en Sebastiaan vanaf het begin sponsors weten te interesseren en sterk de aandacht getrokken in de media. De MaartenMemorial is nu al geworden waarop werd gehoopt: een monument voor Maarten, en voor alle mensen die worden geraakt door kanker.

De opbrengst van deze indrukwekkende actie is bestemd voor kankeronderzoek. De eerste MaartenMemorial, 4 augustus 2004, met meer dan 70 sportauto's, bracht bijna 64.000 Euro op. Met het bedrag is bijgedragen aan de aanschaf van de meest geavanceerde apparatuur voor onderzoek van eiwitten: het FTMS proteomics-apparaat. Mede dankzij de Maarten Memorial werd de fondsenwerving een succes. In totaal werd twee miljoen Euro binnengehaald. Genoeg voor de installatie van de FTMS met randapparatuur. Het apparaat is nu ongeveer anderhalf jaar operationeel. Het wordt full time gebruikt voor onderzoek naar eiwitten waarmee kanker in lichaamsvloeistoffen, zoals bloed, urine en hersenvloeistof, kan worden opgespoord. Er moet hard worden gewerkt, maar het onderzoek zal het mogelijk maken om kanker met een bloedprik patiëntvriendelijk op te sporen, zonder dat nog een biopsie nodig is.

De tweede MaartenMemorial, 4 augustus 2005, met meer dan 100 sportauto's was goed voor 115.000 Euro. De opbrengst is bijeengebracht voor nieuwe laboratoria voor kankeronderzoek van de Daniel den Hoedkliniek. In de nieuwe labs wordt onder andere onderzoek gedaan naar borstkanker, prostaatkanker, dikke darmkanker, blaaskanker, hersentumoren en teelbalkanker. Stap voor stap wordt vooruitgang geboekt. Er komen steeds meer voorbeelden van kanker die heel gericht kunnen worden behandeld, met meer succes en minder bijwerkingen voor de patiënt, dankzij inzicht dat is verkregen in hoe kanker ontstaat. Inzicht dat is verkregen door onderzoek in laboratoria over heel de wereld, ook in Rotterdam. Er is geen twijfel over: een betere toekomst voor patiënten met kanker wordt gemaakt in de researchlabs. Daarom gaat de opbrengst van de derde MaartenMemorial op 31 juli 2006 wederom naar de nieuwe laboratoria van de Daniel den Hoedkliniek. Voor de fondsenwerving voor de labs is twee miljoen Euro nodig. Er is 700.000 Euro binnen, maar er is nog een lange weg te gaan. Het is fantastisch dat deze race for life in laboratoria mogelijk wordt gemaakt door de Maarten MemorialRaise for Life.

Met vriendelijke groet,

Wolter Oosterhuis Wetenschappelijk directeur Dr. Daniel den Hoed

Mieke Schut over MaartenMemorial 2007

"De laboratoria voor kankeronderzoek van de Daniel den Hoed Kliniek zijn bijna allemaal gehuisvest in het Josephine Nefkens Instituut. Binnenkort wordt het Josephine Nefkens Instituut verbouwd om ruimte te maken voor de laatste laboratoria die nog niet in het gebouw zitten. De opbrengst van de vierde MaartenMemorial op 6 augustus 2007 zal worden gebruikt om het nieuwe Proteomics laboratorium in te richten.

Ook in eerder edities steunde de MaartenMemorial het Proteomics lab. Destijds door middel van de aanschaf van geavanceerde apparatuur voor onderzoek aan eiwitten. Het onderzoek heeft hiermee zo’n sterke impuls gekregen dat het lab nu aan een nieuwe ruimte toe is. Van de opbrengst wordt het laboratorium aangekleed en zal ook nieuwe randapparatuur worden gekocht. Het Proteomics lab wordt dan het Maarten van Sten Laboratorium."

Met vriendelijke groet,

Dr. Mieke Schut, onderzoekster Daniel den Hoed